Direkt işçilik giderleri ve boş zaman

Direkt işçilik, ürün üzerinde fiilen çalışan işçilerin maliyeti. Hangi ürüne ne kadar emek verildiği izlenebildiği için doğrudan yüklenebiliyor.

Maliyetin kapsamı

İşçilik maliyeti brüt ücretten geniş. İçine işverenin katlandığı bütün yükler giriyor: brüt ücret, sigorta primi işveren payı, işsizlik sigortası işveren payı, kıdem tazminatı karşılığı, varsa yol ve yemek yardımı.

Bu yüzden bir işçinin saat maliyeti, saat ücretinden belirgin biçimde yüksek. Maliyet hesabında kullanılan sayı net ücret değil, işverene maliyet.

Hesap şöyle kuruluyor: yıllık toplam işçilik maliyeti bölü yıllık fiilen çalışılan saat. Çıkan tutar saat başına maliyet ve ürüne yüklenen oran bu.

Bölenin fiilen çalışılan saat olması önemli. Yıllık izin, resmî tatil ve hastalık izni gibi ücret ödenen ama çalışılmayan süreler bölene girmiyor; bu süreler payda kalıyor ve çalışılan saatin maliyetini yükseltiyor.

Direkt ile endirekt işçilik

Ayrım izlenebilirlikte. Tezgâhta ürün üreten işçi direkt; ustabaşı, depo görevlisi, bakım personeli ve temizlik görevlisi endirekt.

Endirekt işçilik genel üretim giderlerine giriyor ve dağıtımla ürüne yükleniyor. Direkt işçilik ise doğrudan yükleniyor.

Aynı kişi iki kümede birden olabiliyor: hem üretimde çalışan hem başka işçileri yöneten bir usta, zamanının bir kısmında direkt bir kısmında endirekt. Ayrım puantajla yapılıyor ve iki işin saatleri ayrı izleniyor.

Boş zaman

İşçi işletmede bulunup üretim yapmadığı süre boş zaman. Sebepleri çeşitli: makine arızası, malzeme beklemek, elektrik kesintisi, iş emri gecikmesi, vardiya başı hazırlık.

Boş zamanın maliyeti ürüne yüklenmiyor. Sebebi şu: o süre bir ürün üretmedi ve maliyetini bir ürüne yüklemek, o ürünü olduğundan pahalı göstermek olur.

Boş zaman maliyeti genel üretim giderlerine ya da sebebe göre doğrudan dönem giderine yazılıyor. Olağan ve kaçınılmaz bir boş zaman genel üretim gideri; makine arızası gibi olağan dışı bir sebepten doğan boş zaman dönem gideri.

Bu ayrımın değeri ölçmek. Boş zaman ayrı izlendiğinde ne kadar olduğu görünüyor; ürüne gömüldüğünde kaybolup birim maliyetin içinde sessizce duruyor.

Fazla çalışma primi

Fazla çalışmada iki kalem var ve ikisi ayrı yerlere gidiyor.

Normal saat ücreti kadar olan kısım, fazla çalışmada da üretim yapıldığı için direkt işçilik maliyetine giriyor.

Zam kısmı, yani normal ücretin üstündeki fazlalık, genellikle genel üretim giderlerine yazılıyor. Sebebi şu: fazla çalışmanın zammı, o anda üretilen ürünün niteliğinden değil işin sıkışmasından doğuyor. O ürüne yüklenmesi, aynı ürünün normal mesaide üretilenlerden pahalı görünmesine yol açar.

İstisnası var: fazla çalışma belirli bir siparişin acil teslimi için yapılıyorsa, zam da o siparişe yüklenebiliyor. Burada sebep doğrudan o işe bağlı.

Verimlilik ve maliyet

İşçilik maliyeti iki şeyin çarpımı: saat başına maliyet ve kullanılan saat. İkisi ayrı ayrı izlenebiliyor ve bu ayrım sapma analizinin temelini kuruyor.

Saat maliyeti beklenenden yüksek çıkmışsa bu bir ücret sapması. Kullanılan saat beklenenden fazla çıkmışsa bu bir verimlilik sapması. İkisinin sebepleri farklı ve çözümleri de farklı.

Bu ayrım standart maliyet dersinde ayrıntılanıyor, ama mantığı burada kuruluyor: aynı toplam sapma, iki ayrı sebepten doğabiliyor ve hangisinden doğduğu bilinmeden müdahale edilemiyor.

Üç soru biçimi

Tipik soru biçimleri üç tane.

Birincisi saat maliyeti hesabı: toplam işçilik maliyeti ve çalışılan saat verilip saat başına maliyet isteniyor. Dikkat edilecek yer bölenin fiilen çalışılan saat olması.

İkincisi boş zamanın yüklenmesi: bir arıza süresi verilip maliyetinin nereye yazılacağı soruluyor. Cevap sebebe bağlı ve soru metni sebebi veriyor.

Üçüncüsü fazla çalışma primi: hangi kısmın direkt işçiliğe, hangisinin genel üretim giderine gittiği soruluyor. Acil sipariş ifadesi geçiyorsa zam da o siparişe yükleniyor.

İzin ve tatil ücretleri nereye gider

Yıllık izin, resmî tatil ve hastalık izni süresinde ücret ödeniyor ama üretim yapılmıyor. Bu ücretlerin nereye yükleneceği ayrı bir soru.

İki yaklaşım var. Birincisi bu ücretleri genel üretim giderlerine yazmak ve dağıtımla ürüne yüklemek. İkincisi saat maliyeti hesabına katarak doğrudan direkt işçiliğin içine gömmek.

İkinci yaklaşım daha yaygın ve mantığı şu: yıllık toplam işçilik maliyeti, fiilen çalışılan saate bölünüyor. İzinli geçen süreler bölene girmediği için çalışılan saatin maliyeti yükseliyor ve izin yükü otomatik olarak ürüne dağılıyor.

Kıdem tazminatı karşılığı da aynı mantıkla hesaba giriyor. Ayrılma anında tek seferde ödenen bir tutar, her dönemin işçilik maliyetine pay olarak yayılıyor.

Bu hesabın atlanması işçilik maliyetini olduğundan düşük gösteriyor. Saat ücretini maliyet sanmak, bir işçinin gerçek maliyetini belirgin biçimde eksik hesaplamak anlamına geliyor.