Hesapların kapatılması ve yeni dönemin açılması

Dönem sonunun son adımı kapanış kayıtları. Burada iki hesap grubu birbirinden ayrılıyor ve ayrımın sebebi hesapların doğasında.

İki grup, iki kader

Sonuç hesapları geçicidir: altıncı ve yedinci sınıf. Bir dönemin akışını ölçerler ve o dönem bitince işleri biter. Kapanışta sıfırlanırlar ve yeni dönem sıfırdan başlar.

Bilanço hesapları kalıcıdır: birinciden beşinci sınıfa kadar. Bir andaki durumu gösterirler ve o durum dönem değişmekle ortadan kalkmaz. Kapanışta kapatılsalar da aynı kalanla yeniden açılırlar.

Ayrımı bir benzetme açıklıyor: sonuç hesapları bir yılın filmi, bilanço hesapları yıl sonunda çekilen fotoğraf. Film biter, fotoğraf durmaya devam eder.

Birinci adım: sonuç hesaplarının devri

Gelir ve gider hesapları 690 Dönem Kârı veya Zararı hesabına aktarılır. Yön her grubun kalanının tersi.

Gelir hesapları alacak kalanı verir, bu yüzden borçlandırılarak kapanır. Gider hesapları borç kalanı verir, bu yüzden alacaklandırılarak kapanır.

Borçlu

• 600 Yurt İçi Satışlar: satış toplamı
• 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar: diğer gelirler

Alacaklı

• 690 Dönem Kârı veya Zararı: gelirler toplamı

Giderler için ayrı bir madde yazılır ve bu kez 690 borçlanır, gider hesapları alacaklanır.

İki madde yazıldıktan sonra 690 hesabının kalanı dönem sonucunu veriyor: alacak kalanı kâr, borç kalanı zarar.

İkinci adım: vergi karşılığı ve net sonuç

690 hesabının kalanı ticari kâr. Vergi hesabı bu tutardan değil, kanunen kabul edilmeyen giderler eklenip indirimler düşülerek bulunan mali kârdan yapılıyor.

Hesaplanan vergi karşılığı 691 hesabı üzerinden ayrılır ve 370 Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları hesabına alacak yazılır. Ardından 690 ile 691 kapatılarak net sonuç 692 Dönem Net Kârı veya Zararı hesabına geçer.

Son olarak 692 kapatılır ve tutar öz kaynaklara taşınır: kâr 590 Dönem Net Kârı, zarar 591 Dönem Net Zararı hesabına.

Bu son kayıt, bilanço eşitliği dersindeki cümlenin kayıttaki karşılığı: kâr öz kaynağı büyütür, zarar küçültür.

Üçüncü adım: bilanço hesaplarının kapatılması

Bilanço hesapları da teknik olarak kapatılır, ama sıfırlanmak için değil, defteri kapatmak için. Aktif hesaplar alacaklandırılır, pasif hesaplar borçlandırılır ve defter dengeli biçimde kapanır.

Bu kayıt, açılış kaydının tam tersi. Nitekim yeni dönemin açılış kaydı, bu kapanış kaydının yönleri çevrilmiş hâli.

Uygulamada muhasebe programları bu iki kaydı devir işlemiyle birlikte yapıyor. Yine de ne yaptığını bilmek gerekiyor, çünkü devrin eksik yapıldığı durumlar oluyor: bir yardımcı hesabın devredilmemesi, bir düzenleyici hesabın atlanması.

Kapanış sonrası gelen belge

Defter kapandıktan sonra, geçen döneme ait bir belge ortaya çıkabiliyor. Bu belge yok sayılmıyor: dönemsellik gereği ait olduğu döneme yazılması gerekiyor.

Yol iki tane. Tutar önemsizse ve dönem henüz beyan edilmemişse kayıt o döneme eklenir. Beyan verilmişse düzeltme beyannamesi gerekiyor.

Üçüncü bir yol da var ve sınırlı: tutar önemsiz kalıyorsa, önceki dönem gider ve zararları hesabı kullanılarak cari döneme yazılabiliyor. Bu hesabın varlığı tam olarak bu durum için.

Kapanışın kontrol listesi

Kapanış tamamlandığında birkaç şeyin doğru olması gerekiyor ve kontrol etmek dakikalar alıyor.

Bütün gelir, gider ve maliyet hesaplarının kalanı sıfır. 690, 691 ve 692 hesapları kapanmış. Dönem sonucu öz kaynakta görünüyor. Bilanço hesaplarının kalanları kapanış bilançosuyla aynı. Yeni dönemin açılış mizanı, kapanış bilançosunun birebir karşılığı.

Bu beş kontrolden biri tutmuyorsa kapanış bitmemiş demektir ve eksik, yeni dönemin bütün kayıtlarını etkilemeye başlamadan bulunmalı.

Kâr dağıtımı kapanışın parçası değil

Kapanış dönem sonucunu öz kaynağa taşımakla biter. Bu tutarın ne kadarının ortaklara dağıtılacağı ayrı bir karar ve ayrı bir zamanda alınıyor.

Ayrımın kayıttaki karşılığı şu: kapanışta 590 Dönem Net Kârı hesabına yazılan tutar, dağıtım kararı alınana kadar orada duruyor. Karar alındığında önce geçmiş yıllar kârlarına aktarılıyor, sonra dağıtım kaydı yapılıyor.

Bu yüzden bir bilançoda hem dönem net kârı hem geçmiş yıllar kârları görünebiliyor: biri henüz karar verilmemiş dönem sonucunu, diğeri önceki dönemlerin dağıtılmamış birikimini gösteriyor.

Yeni dönemin ilk işi

Açılış kaydı yapıldıktan sonra, dönem başında yapılması gereken iki aktarma kalıyor ve ikisi de kolayca atlanıyor.

Birincisi devreden katma değer vergisinin yeniden indirilecek vergi hesabına alınması. Yapılmazsa o dönemin indirimi eksik hesaplanıyor ve devreden tutar bilançoda birikmeye devam ediyor.

İkincisi reeskont ters kaydı. Dönem sonunda ayrılan reeskont, yeni dönemin ilk gününde tersine çevriliyor; böylece faiz ait olduğu döneme dağılmış oluyor. Yapılmazsa senetler bugünkü değeriyle kalıyor ve vadesinde tahsil edildiğinde fark açıklanamıyor.

Üçüncü bir kontrol de iyi bir alışkanlık: dönem başı mizanının, geçen dönemin kesin mizanının bilanço hesaplarıyla birebir tutması. Tutmuyorsa devirde bir eksiklik var ve en ucuz bulunacağı an bu an.