Gelir tablosu nasıl kurulur

Bilanço belirli bir günün durumunu gösterir; gelir tablosu belirli bir dönemin sonucunu. Dönem içinde ne kazanıldığını ve nereye harcandığını basamak basamak ortaya koyar. Tekdüzen hesap planındaki 6 sınıfı, bu basamakların kendisidir.

Basamaklar

• 60 Brüt satışlar. Dönemde yapılan bütün satışlar.
• 61 Satış indirimleri. İadeler ve iskontolar. Brüt satışlardan düşüldüğünde net satışlar bulunur.
• 62 Satışların maliyeti. Satılan malın veya hizmetin maliyeti. Net satışlardan düşüldüğünde brüt satış kârı bulunur.
• 63 Faaliyet giderleri. Araştırma geliştirme, pazarlama satış dağıtım ve genel yönetim giderleri. Düşüldüğünde faaliyet kârı bulunur.
• 64 ve 65. Esas faaliyet dışındaki olağan gelir ve giderler: faiz, kira, kur farkı, karşılıklar.
• 66 Finansman giderleri. Kredi faizleri gibi. Bu üç grubun etkisinden sonra olağan kâr bulunur.
• 67 ve 68. Olağan dışı gelir ve giderler. Sonrasında dönem kârı bulunur.
• 69 Dönem net kârı. Dönem kârından vergi karşılığı düşülür; kalan tutar dönem net kârıdır.

Örnek

Brüt satışlar 500.000, satış iadeleri 20.000, satılan ticari mallar maliyeti 300.000, genel yönetim giderleri 60.000 olsun.

• Net satışlar: 500.000 eksi 20.000, yani 480.000
• Brüt satış kârı: 480.000 eksi 300.000, yani 180.000
• Faaliyet kârı: 180.000 eksi 60.000, yani 120.000

Dönem sonunda hesaplar nasıl kapanır

Gelir tablosu hesapları geçici hesaplardır. Dönem sonunda 690 Dönem Kârı veya Zararı hesabına devredilir ve yeni dönem sıfırdan başlar. Gelir hesapları borçlanarak, gider hesapları alacaklanarak 690 hesabına aktarılır.

690 hesabının kalanı dönem kârını veya zararını gösterir. Vergi ve diğer yasal yükümlülük karşılıkları ayrıldıktan sonra kalan tutar, 692 hesabı üzerinden bilançodaki öz kaynaklara geçer.

Bu son adım, bilanço eşitliği dersindeki cümlenin kayıttaki karşılığıdır: kâr öz kaynağı büyütür.

Kapanış kayıtları

Devir işlemi iki kayıtla tamamlanır ve sınavda ikisi de ayrı ayrı sorulur.

Birincisi gelir ve gider hesaplarının 690 hesabına devri. Gelir hesapları alacak kalanı verdiği için borçlandırılarak kapanır, gider hesapları borç kalanı verdiği için alacaklandırılarak kapanır.

Borçlu

• 600 Yurt İçi Satışlar: satış toplamı
• 690 Dönem Kârı veya Zararı: giderler toplamı kadar kısım

Alacaklı

• 621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti: maliyet toplamı
• 770 Genel Yönetim Giderleri: gider toplamı
• 690 Dönem Kârı veya Zararı: gelirler toplamı kadar kısım

Uygulamada bu iki yön ayrı maddelerle yazılır; burada tek madde gibi gösterilmesi 690 hesabının iki taraflı çalıştığını göstermek için.

İkincisi vergi karşılığının ayrılması ve net kârın öz kaynağa taşınması. 691 hesabı vergi karşılığını, 692 hesabı net kârı taşır ve 692 kapatılarak tutar 590 Dönem Net Kârı hesabına geçer. Bilançoda görünen rakam budur.

Satılan malın maliyeti tablosu

Gelir tablosunun 62 basamağındaki tek satır, ayrı bir tablonun özeti. Satılan malın maliyeti tablosu o satırın nasıl oluştuğunu gösterir.

Ticaret işletmesinde tablo kısadır: dönem başı ticari mal, artı dönem içi alışlar, eksi dönem sonu ticari mal. Üretim işletmesinde ise araya üretim maliyeti girer: direkt ilk madde ve malzeme, direkt işçilik, genel üretim giderleri toplanarak üretim maliyeti bulunur, yarı mamul ve mamul stok değişimleriyle düzeltilerek satılan mamul maliyetine ulaşılır.

Sınavda bu tablo iki yönlü sorulur. Bazen kalemler verilip maliyet istenir, bazen maliyet ve diğer kalemler verilip eksik olan bir kalem istenir. İkinci biçimde hesap ters çalıştırılıyor ve tablonun sırası bilinmezse çözülemiyor.

Tablonun iki biçimi

Gelir tablosu özet ve ayrıntılı olmak üzere iki biçimde düzenlenebilir. Özet biçim yalnızca ana basamakları gösterir; ayrıntılı biçim her grubun altındaki kalemleri de açar.

İkisi arasındaki fark bir bilgi farkı değil, sunum farkı: toplamlar aynıdır. Ayrıntılı biçim, hangi faaliyet giderinin ne kadar olduğunu göstererek analiz için daha elverişli olur ve mali analiz dersinde kullanılan biçim de bu.

Basamakları karıştırmamak

Sorularda en sık karışan iki yer var ve ikisi de bir basamağın atlanmasından doğuyor.

Birincisi brüt satış kârı ile faaliyet kârı. Brüt satış kârı yalnızca satışların maliyetini düşer; faaliyet giderleri bir sonraki basamakta iner. Genel yönetim giderini brüt satış kârından düşmek, iki basamağı birleştirmek olur.

İkincisi faaliyet kârı ile olağan kâr. Faiz geliri, kira geliri ve kur farkı esas faaliyetin değil, diğer faaliyetlerin sonucudur; faaliyet kârına girmez, ondan sonraki basamakta hesaba katılır. Faiz gelirini faaliyet kârına eklemek, işletmenin esas işinden kazandığını olduğundan yüksek gösteriyor.

Pratik kural: hangi tutar isteniyorsa, o basamağa kadar olan kalemler kullanılır ve sonraki basamakların kalemlerine hiç bakılmaz.