Dönem kârının dağıtımı

Dönem net kârı, kapanış kayıtlarıyla öz kaynaklara taşınır ve 590 Dönem Net Kârı hesabında durur. Bu tutarın ortaklara geçmesi otomatik değil: bir karar, bir sıra ve birkaç kesinti gerektiriyor.

Kâr neden hemen dağıtılmıyor

Dönem kârı bir hesaplama sonucu, nakit değil. Kârlı bir işletmenin kasasında o tutar bulunmayabiliyor: para alacaklarda, stokta ya da duran varlıklarda bağlı olabilir.

İkinci sebep yasal. Kanun, kârın tamamının dağıtılmasını engelleyen kurallar koyuyor: belirli yedeklerin ayrılması zorunlu ve geçmiş yıl zararları varsa önce onların kapatılması gerekiyor.

Üçüncü sebep işletmenin kendi ihtiyacı. Dağıtılmayan kâr, işletmede kalan ve yeni yatırımı finanse eden bir kaynak. Her kârı dağıtan işletme büyümek için borçlanmak zorunda kalıyor.

Dağıtımın sırası

Sıra kanunla ve ana sözleşmeyle belirlenmiş durumda. Burada oran verilmiyor, çünkü oranlar mevzuata bağlı ve değişebiliyor; verilebilecek olan sıranın kendisi.

1. Vergi ve yasal yükümlülükler. Dönem kârından ayrılan karşılık düşülür; kalan tutar dönem net kârıdır. Dağıtım hesabı buradan başlıyor.
2. Geçmiş yıl zararları. Varsa dönem net kârından mahsup edilir. Zararı kapatmadan kâr dağıtmak mümkün değil.
3. Yasal yedekler. Kanunen ayrılması zorunlu olan birinci tertip yedek.
4. Ortaklara birinci kâr payı. Ana sözleşmenin öngördüğü ilk dağıtım.
5. Statü ve olağanüstü yedekler. Ana sözleşme veya genel kurul kararına göre.
6. Ortaklara ikinci kâr payı ve ikinci tertip yasal yedek.

Sıranın atlanması bir biçim hatası değil: yedek ayırmadan yapılan dağıtım, kanuna aykırı bir ödeme ve geri istenebiliyor.

Karar ve kayıt

Dağıtım kararı genel kurulda alınıyor ve kayıt karar tarihinde yapılıyor. Karar öncesinde kâr öz kaynakta duruyor, karar sonrasında bir borca dönüşüyor.

Önce 590 hesabı geçmiş yıllar kârlarına aktarılır, sonra dağıtım kaydı yapılır.

Borçlu

• 570 Geçmiş Yıllar Kârları: dağıtılacak tutar

Alacaklı

• 540 Yasal Yedekler: ayrılan yedek
• 331 Ortaklara Borçlar: ortaklara düşen net pay
• 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar: kesilen stopaj

Kâr payı ortağa ödendiğinde 331 kapanır. Stopaj beyan edilip ödendiğinde 360 kapanır.

Stopaj kâr payından kesilir

Kâr payı dağıtımında, ortağın durumuna göre bir vergi kesintisi yapılıyor. Kesinti şirketin vergisi değil, ortağın vergisi: şirket kesip devlete aktaran taraf.

Bu yüzden ortağa ödenen tutar, kendisine düşen brüt kâr payından az oluyor. Kesilen tutar bir sonraki beyan döneminde muhtasar beyannameyle bildirilip ödeniyor.

Kesinti yapılmadan yapılan ödeme iki sorun doğuruyor: şirketin sorumlu olduğu bir vergi eksik kalıyor ve ortağa fazla ödeme yapılmış oluyor.

Avans kâr payı

Dönem kapanmadan, yıl içinde kâr payı dağıtılması belirli koşullarla mümkün. Buna avans kâr payı deniyor ve adındaki avans kelimesi tam yerinde: dönem sonuçlanmadığı için dağıtılan tutar geçici.

Dönem sonunda hesap tutmazsa, yani dağıtılan avans dağıtılabilir kârı aşarsa, fazla tutar ortaktan geri isteniyor. Bu yüzden avans kâr payı dağıtımı, dönem sonucuna dair güvenilir bir ara hesap gerektiriyor.

Kayıtta avans kâr payı bir öz kaynak azalışı olarak izleniyor ve dönem sonunda kesin dağıtımla mahsup ediliyor.

Zarar dağıtılmaz, mahsup edilir

Dönem zararı 591 hesabında duruyor ve kapanışta geçmiş yıllar zararlarına aktarılıyor. Zararın ortaklara dağıtılması diye bir işlem yok: zarar işletmede kalıyor ve ileride oluşacak kârlarla mahsup ediliyor.

Mahsup iki yerde işliyor. Muhasebe tarafında, birikmiş zarar sonraki kârlardan düşülerek öz kaynak toparlanıyor. Vergi tarafında ise mali zarar, kanunun koyduğu sınırlar içinde sonraki dönemlerin matrahından indirilebiliyor.

İkincisinin koşulu zararın usulüne uygun beyan edilmiş olması. Beyan edilmemiş bir zarar sonradan kullanılamıyor ve bu, kâr dağıtımı kadar dikkat gerektiren bir ayrıntı.

Dağıtım kararı nakit planı gerektiriyor

Kâr dağıtımı bir ödeme taahhüdü. Karar alındığı anda öz kaynaktan bir borç doğuyor ve o borcun vadesi geldiğinde nakit çıkması gerekiyor.

Bu yüzden dağıtım kararı iki tabloya birden bakılarak alınıyor. Gelir tablosu dağıtılabilir kârın ne kadar olduğunu söylüyor; nakit planı o tutarın ne kadarının ödenebileceğini söylüyor.

İkisinin karıştırılması tipik bir sıkışma sebebi. Kârlı bir yıl sonunda tamamı dağıtılan kâr, ertesi yılın işletme sermayesini götürüyor ve işletme aynı parayı kredi olarak geri almak zorunda kalıyor.

Dağıtımın bir de zamanlaması var: kararın alındığı tarih ile ödemenin yapılacağı tarih aynı olmak zorunda değil. Taksitli ödeme kararı, hem ortağın beklentisini hem işletmenin nakit durumunu birlikte karşılayan yaygın bir çözüm.