Maliyet hesapları: 7/A ve 7/B seçeneği

Yedili hesap sınıfı, giderlerin önce toplandığı ve sonra gelir tablosu hesaplarına aktarıldığı ara duraktır. Doğrudan altılı hesaplara yazmak da teknik olarak mümkün; yedili sınıf, giderin oluştuğu yeri ve türünü ayrı ayrı izlemek için var.

İki seçenek

Tekdüzen düzeni iki alternatif sunuyor ve işletme hangisini kullanacağını belirlenmiş ölçütlere göre seçiyor.

7/A seçeneği giderleri fonksiyon esasına göre izler. Hesaplar oluştuğu yere göre açılır: 710 Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri, 720 Direkt İşçilik Giderleri, 730 Genel Üretim Giderleri, 750 Araştırma ve Geliştirme, 760 Pazarlama Satış ve Dağıtım, 770 Genel Yönetim, 780 Finansman Giderleri.

7/B seçeneği giderleri çeşit esasına göre izler. Hesaplar harcamanın türüne göre açılır: 790 İlk Madde ve Malzeme Giderleri, 791 İşçi Ücret ve Giderleri, 792 Memur Ücret ve Giderleri, 793 Dışarıdan Sağlanan Fayda ve Hizmetler, 794 Çeşitli Giderler, 795 Vergi Resim ve Harçlar, 796 Amortismanlar ve Tükenme Payları, 797 Finansman Giderleri.

Fark bir bilgi farkı değil, bir düzenleme farkı. 7/A hangi fonksiyonun ne kadar harcadığını, 7/B ne tür harcama yapıldığını doğrudan gösteriyor.

Hangi işletme hangisini kullanır

Seçim serbest değil; belirlenmiş ölçütlere bağlı ve ölçüt işletmenin büyüklüğüyle ilgili. Büyük işletmeler 7/A seçeneğini kullanmak zorunda, küçük işletmeler 7/B ile yetinebiliyor.

Mantığı şu: fonksiyon esası daha ayrıntılı ve daha fazla kayıt işi gerektiriyor. Üretim yapan ve birçok bölümü olan bir işletmede bu ayrıntı gerekli; tek kişilik bir hizmet işletmesinde ise gider çeşidi yeterli bilgi veriyor.

Burada ölçüt verilmiyor çünkü hadler güncellenebiliyor. Bilinmesi gereken, seçimin keyfî olmadığı ve seçildikten sonra dönemler arasında korunduğu.

7/A nasıl çalışır

Dönem içinde her gider, oluştuğu fonksiyonun hesabına borç yazılır. Yanında bir yansıtma hesabı çalışır: 711, 721, 731 gibi hesaplar.

Yansıtma düzeninin sebebi şu: maliyet hesapları dönem içinde birikiyor ve dönem sonunda gelir tablosu hesaplarına aktarılıyor. Yansıtma hesapları bu aktarmayı izleyen ara hesaplar ve dönem sonunda birbirlerini kapatıyorlar.

Dönem sonunda üretimle ilgili maliyetler mamul maliyetine, faaliyet giderleri ise 63 grubuna aktarılır. Örneğin genel yönetim giderleri:

Borçlu

• 632 Genel Yönetim Giderleri: dönem toplamı

Alacaklı

• 771 Genel Yönetim Giderleri Yansıtma Hesabı: aynı tutar

Ardından 770 ile 771 birbirine kapatılır ve ikisi de sıfırlanır. Böylece yedili sınıf yeni döneme devretmiyor.

7/B nasıl çalışır

7/B seçeneğinde giderler çeşit hesaplarında toplanır ve dönem sonunda 798 Gider Çeşitleri Yansıtma Hesabı aracılığıyla dağıtılır.

Dağıtımın hedefi yine aynı: hangi tutar satışların maliyetine, hangisi faaliyet giderlerine gidecek. Ama bu kez dağıtım bir hesaplama gerektiriyor, çünkü çeşit hesapları fonksiyon bilgisi taşımıyor.

Örneğin 791 İşçi Ücret ve Giderleri hesabındaki tutarın bir kısmı üretimde çalışanların, bir kısmı satışta çalışanların ücreti. Dağıtım anahtarı olmadan bu ayrım yapılamıyor ve bu yüzden 7/B daha sade görünse de dönem sonunda ek bir çalışma istiyor.

Yedili sınıf devretmez

İki seçenekte de ortak kural şu: yedili hesaplar dönem sonunda kapanır ve kalanları sıfırlanır. Yeni dönemin açılış kaydında yer almazlar.

Bunun sebebi geçici hesap olmaları. Maliyet hesapları gelir tablosu hesaplarına beslediği için, onlar gibi her dönem sıfırdan başlıyorlar.

Dönem sonu mizanında bir yedili hesabın kalan vermesi, aktarmanın tamamlanmadığını gösteriyor. Kesin mizanda bakılacak kontrollerden biri bu: yedili sınıfın tamamının kapanmış olması.

Yansıtma hesapları neden var

Yansıtma düzeni ilk bakışta gereksiz bir kalabalık gibi görünüyor: neden gider doğrudan altılı hesaplara yazılmıyor?

Sebebi iki ayrı bilgiyi birlikte tutmak. Maliyet hesapları giderin oluştuğu yeri gösteriyor, gelir tablosu hesapları ise giderin tabloda nereye düştüğünü. Üretimde kullanılan bir malzeme, oluştuğu yer bakımından üretim gideri, tabloda ise satışların maliyeti içinde yer alıyor.

Yansıtma hesapları bu iki görünümü birbirine bağlayan köprü. Dönem içinde maliyet hesapları birikiyor; dönem sonunda yansıtma hesapları aracılığıyla aktarma yapılıyor ve her iki tarafın kaydı ayrı ayrı izlenebiliyor.

İkinci bir faydası var: aktarmanın yapılıp yapılmadığı tek bakışta görünüyor. Yansıtma hesabı kalan veriyorsa aktarma eksik; sıfırsa tamamlanmış.

Maliyet hesaplarının üretimle bağı

7/A seçeneğindeki ilk üç hesap doğrudan üretimle ilgili: direkt ilk madde ve malzeme, direkt işçilik, genel üretim giderleri. Üçünün toplamı üretim maliyetini veriyor.

Bu toplam gider olarak yazılmıyor; mamul stokunun maliyetine giriyor. Mamul satıldığında satılan mamullerin maliyeti olarak gidere dönüşüyor.

Ayrım bir kez daha aynı kurala dayanıyor: depoda duran mamul bir varlık, gider değil. Üretim maliyetini doğrudan gider yazmak, satılmamış ürünün maliyetini de o dönemin kârından düşmek olur.

Bu akışın ölçülmesi maliyet muhasebesinin konusu ve yedili sınıf onun defterdeki ayağı.