Nakit akış tablosu nasıl okunur

Bilanço bir andaki durumu, gelir tablosu bir dönemin sonucunu gösteriyor. İkisi de nakdin nereden gelip nereye gittiğini göstermiyor ve bu boşluğu nakit akış tablosu dolduruyor.

Tablonun gerekliliği kâr ile nakit arasındaki farktan doğuyor. Kârlı bir işletme parasız, zarar eden bir işletme nakit bol olabiliyor.

Üç bölüm

Nakit hareketleri kaynağına göre üç kümeye ayrılıyor ve ayrım tablonun bütün değerini taşıyor.

İşletme faaliyetlerinden nakit akışı. Satışların tahsilatı, tedarikçi ve gider ödemeleri, ücretler, vergi ve prim. İşletmenin esas işinden ürettiği nakit.

Yatırım faaliyetlerinden nakit akışı. Duran varlık alımı ve satışı, menkul kıymet yatırımları, verilen ve tahsil edilen uzun vadeli krediler.

Finansman faaliyetlerinden nakit akışı. Kredi kullanımı ve geri ödemesi, sermaye artırımı, kâr dağıtımı, tahvil ihracı.

Üç bölümün toplamı dönemdeki net nakit değişimini veriyor ve bu değişim, dönem başı nakitle toplandığında dönem sonu nakde eşit olmak zorunda. Bu eşitlik tablonun kendi kontrolü.

İşaretlerin bileşimi

Tablonun asıl okunma biçimi bölümlerin işaretlerine bakmak ve bileşim bir hikâye anlatıyor.

İşletme artı, yatırım eksi, finansman eksi. Sağlıklı ve olgun işletme: esas işinden nakit üretiyor, bir kısmını yatırıma ayırıyor, bir kısmıyla borç ödüyor.

İşletme artı, yatırım eksi, finansman artı. Büyüyen işletme: kendi nakdi yetmiyor, büyümeyi dış kaynakla da finanse ediyor. Yatırımın getiri üretmesi bekleniyor.

İşletme eksi, yatırım eksi, finansman artı. Uyarı işareti: esas iş nakit yakıyor ve hem yatırım hem açık borçla finanse ediliyor. Sürdürülebilir değil; borçla alınan süre içinde bir şeyin değişmesi gerekiyor.

İşletme eksi, yatırım artı, finansman eksi. Daralan işletme: varlık satarak nakit yaratıyor ve borç kapatıyor. Küçülme ya da yeniden yapılanma.

İlk bakılacak yer her zaman işletme bölümü. Uzun vadede artı olması gerekiyor; sürekli eksiyse sorun işin kendisinde ve başka hiçbir bölüm bunu telafi etmiyor.

İşletme bölümünün iki hazırlama yöntemi

Doğrudan yöntem. Tahsilat ve ödemeler ayrı ayrı yazılıyor: müşterilerden tahsilat, tedarikçilere ödeme, personele ödeme, vergi ödemeleri. Okunması kolay, hazırlanması zahmetli.

Dolaylı yöntem. Dönem net kârından başlanıyor ve nakit hareketi doğurmayan kalemler düzeltiliyor. Hazırlanması kolay, yaygın olan bu.

Dolaylı yöntemin düzeltmeleri üç gruba giriyor.

Nakit çıkışı gerektirmeyen giderler geri ekleniyor: amortisman, karşılık giderleri, reeskont giderleri. Bunlar kârı düşürmüş ama kasadan para çıkarmamış.

Nakit girişi doğurmayan gelirler düşülüyor: konusu kalmayan karşılıklar, tahakkuk etmiş ama tahsil edilmemiş gelirler.

İşletme sermayesi değişimleri düzeltiliyor: alacakların artışı nakdi azaltıyor, borçların artışı artırıyor, stokun artışı azaltıyor.

İşletme sermayesi düzeltmelerinin yönü

Bu düzeltmelerin yönü en çok karıştırılan yer ve mantığı tek cümleyle kurulabiliyor: bir varlığın artması nakdi azaltır, bir borcun artması nakdi artırır.

Alacak arttıysa satış yapılmış ama tahsil edilmemiş: kâr var, nakit yok. Dolayısıyla kârdan düşülüyor.

Stok arttıysa para mala bağlanmış: nakit çıkmış ama henüz gider yazılmamış. Düşülüyor.

Satıcılara borç arttıysa mal alınmış ama ödenmemiş: nakit elde kalmış. Ekleniyor.

Aynı mantık ters yönde de işliyor: alacağın azalması tahsilat demek ve ekleniyor.

Amortismanın tablodaki yeri

Sık karşılaşılan bir yanlış anlama var: amortisman bir nakit kaynağı değil.

Dolaylı yöntemde amortisman kâra geri ekleniyor ve bu, onu bir nakit girişi gibi gösteriyor. Oysa geri eklenmesinin sebebi, hiç nakit çıkışı olmadığı hâlde kârı düşürmüş olması.

Yani amortisman nakit yaratmıyor; kârın nakitten az görünmesine yol açıyor ve düzeltme bunu gideriyor. Amortisman ayırmayı artırmak nakit üretmiyor, yalnızca kârı düşürüyor.

Nakit akış sorusunun iki biçimi

İki tipik biçim var.

Birincisi düzeltme sorusu: bir kalem verilip dolaylı yöntemde kâra ekleneceği mi düşüleceği mi soruluyor. Cevap tek kuraldan çıkıyor: varlık artışı düşülüyor, borç artışı ekleniyor, nakit çıkışı olmayan gider ekleniyor.

İkincisi yorum sorusu: üç bölümün işaretleri verilip işletmenin durumunun yorumlanması isteniyor. İlk bakılacak yer işletme bölümünün işareti.

Serbest nakit akışı

Tablodan türetilen bir ölçü daha var ve yatırım kararlarında sık kullanılıyor: işletme faaliyetlerinden sağlanan nakit eksi varlık yatırımları.

Çıkan tutar, işletmenin kendi faaliyetinden ürettiği ve varlıklarını yenileyip koruduktan sonra geriye kalan nakdi gösteriyor. Borç ödemek, kâr dağıtmak ve yeni yatırım yapmak için kullanılabilecek kısım bu.

Serbest nakit akışının negatif olması tek başına kötü değil: büyüme dönemindeki bir işletmede yatırım işletme nakdini aşabiliyor. Ama birkaç dönem üst üste negatifse, büyüme sürekli dış kaynakla finanse ediliyor demektir.

Kârla ilişkisi ise şöyle: kâr tahakkuka, serbest nakit akışı tahsilata dayanıyor. İkisinin uzun süre ayrışması bir soru doğuruyor; kâr var ama nakit yoksa para alacaklarda ya da stokta bağlı.

Tablonun nakit tanımı

Tabloda nakit, kasa ve bankadan geniş. Nakit benzerleri de hesaba giriyor: vadesi kısa, değeri belirli ve kolayca paraya dönen kalemler.

Bu tanım bir şeyi de dışarıda bırakıyor: kullanılabilir kredi limiti nakit değil. İşletmenin elinde kullanılmamış bir kredi imkânı olması likidite bakımından değerli, ama nakit akış tablosunda görünmüyor; ancak dipnotlarda ya da nazım hesaplarda duruyor.

Bu yüzden nakit akış tablosu likidite oranlarıyla birlikte okunuyor: biri dönem içindeki hareketi, diğeri andaki durumu gösteriyor.