Oran analizi: likidite ve mali yapı

Oran analizi iki kalemi birbirine bölerek anlamlı bir ölçü üretiyor. Tek başına bir tutar az şey söylüyor; iki tutarın oranı bir yargı kurabiliyor.

Burada formüller var, eşik değerler yok. Bir oranın iyi mi kötü mü olduğu sektöre ve iş modeline bağlı ve sabit bir sayı olarak verilemiyor.

Likidite oranları

Kısa vadeli borçların, kısa vadede paraya dönecek varlıklarla karşılanıp karşılanamadığını ölçüyorlar. Üç tanesi sırayla daralıyor.

Cari oran. Dönen varlıklar bölü kısa vadeli yabancı kaynaklar. En geniş ölçü: bütün dönen varlıklar hesaba giriyor.

Asit test oranı (likidite oranı). Dönen varlıklar eksi stoklar, bölü kısa vadeli yabancı kaynaklar. Stoklar çıkarılıyor, çünkü paraya dönmeleri satışa bağlı ve belirsiz.

Nakit oranı. Hazır değerler artı menkul kıymetler, bölü kısa vadeli yabancı kaynaklar. En dar ölçü: yalnızca hemen paraya dönebilecek kalemler.

Üçü arasındaki fark bir bilgi taşıyor. Cari oran yüksek ama asit test düşükse, dönen varlıkların büyük kısmı stokta demektir ve likidite göründüğü kadar güçlü değil.

Likiditeyi yanıltan durumlar

Cari oranın yüksek olması her zaman iyi değil ve bu, sınavda sık sorulan bir yorum noktası.

Yüksek cari oran, atıl kaynak anlamına da gelebiliyor: tahsil edilmemiş alacaklar ve satılmayan stoklar da dönen varlık. Oran yükseliyor ama işletme aslında parasını bu kalemlerde sıkışmış tutuyor.

Bu yüzden likidite oranları faaliyet oranlarıyla birlikte okunuyor. Alacak devir hızı yavaş ve stok devir hızı düşükken yüksek bir cari oran, güç değil atıllık gösteriyor.

Tersi de var: düşük cari oran her zaman sorun değil. Peşin satıp vadeli alan bir işletme düşük dönen varlıkla çalışabiliyor ve nakit akışı sağlam olabiliyor.

Mali yapı oranları

Kaynakların dağılımını ve borç yükünü ölçüyorlar.

Borçlanma oranı (kaldıraç oranı). Toplam yabancı kaynaklar bölü toplam aktif. Varlıkların ne kadarının borçla finanse edildiğini gösteriyor.

Öz kaynak oranı. Öz kaynaklar bölü toplam aktif. Önceki oranın tamamlayıcısı; ikisinin toplamı bire eşit.

Borç öz kaynak oranı. Toplam yabancı kaynaklar bölü öz kaynaklar. Borcun öz kaynağa göre büyüklüğünü doğrudan gösteriyor.

Kısa vadeli borçların toplam borca oranı. Borcun vade yapısını gösteriyor. Aynı borç tutarı, tamamı kısa vadeliyse çok daha baskılı.

Duran varlıkların öz kaynaklara oranı. Uzun vadeli varlıkların kalıcı kaynakla finanse edilip edilmediğini ölçüyor. Bu oranın büyümesi, duran varlığın kısa vadeli borçla alındığını gösteriyor ve bu bir vade uyumsuzluğu.

Vade uyumu

Mali yapı analizinin asıl sorusu bu: uzun vadeli varlıklar uzun vadeli kaynaklarla, kısa vadeli varlıklar kısa vadeli kaynaklarla finanse ediliyor mu?

Uyumsuzluk iki yönde olabiliyor. Bir makinenin kısa vadeli kredi ile alınması, varlık para üretmeye başlamadan borcun ödenmesi gerektiği anlamına geliyor ve bu bir sıkışma kaynağı.

Ters yönde, stokun uzun vadeli kredi ile finanse edilmesi daha az riskli ama daha pahalı: uzun vadeli kaynak genellikle daha yüksek maliyetli.

Net işletme sermayesi bu uyumu tek sayıyla özetliyor: dönen varlıklar eksi kısa vadeli yabancı kaynaklar. Pozitifse kısa vadeli borçlar dönen varlıklarla karşılanıyor ve aradaki fark uzun vadeli kaynakla finanse edilmiş durumda.

Faiz karşılama oranı

Borç yükünün ödenebilirliğini ölçen bir oran daha var: faiz ve vergi öncesi kâr bölü faiz gideri.

Bu oran, işletmenin faaliyetinden kazandığının faiz ödemelerini kaç kat karşıladığını gösteriyor. Bire yaklaşması, faaliyet kârının neredeyse tamamının faize gittiğini söylüyor.

Likidite ve mali yapı oranlarından farkı şu: ikisi bilançoya bakıyor, bu oran iki tabloyu birleştiriyor. Bilanço borcun ne kadar olduğunu söylüyor, gelir tablosu onu ödeyecek kazancın ne kadar olduğunu.

Soruda hangi formül isteniyor

En yaygın biçim bilanço kalemleri verilip belirli bir oranın hesaplanması. Dikkat edilecek yer formülün hangi kalemleri içerdiği: asit testte stoklar çıkarılıyor, nakit oranında yalnızca hazır değerler ve menkul kıymetler kalıyor.

İkinci biçim yorum: bir oran verilip ne anlama geldiği soruluyor. Burada doğru cevap genellikle iki oranın birlikte okunmasına dayanıyor; tek oranla kesin yargı kuran seçenek çoğunlukla çeldirici.

Üçüncü biçim ters hesap: oran ve bir kalem verilip diğer kalem isteniyor. Cari oran ve kısa vadeli borç verilip dönen varlıkların bulunması gibi. Formülü bilmek yetiyor, çarpma ya da bölme yönünü karıştırmamak gerekiyor.