Sınavın yapısı ve çalışma sırası

Hazırlığın ilk adımı neye hazırlandığını bilmek. Sınavın yapısı tahmin edilmiyor: soru kitapçığının kendi açıklama sayfasında yazılı.

Kitapçığın verdiği tablo

Son dört staja giriş sınavının kitapçıklarında aynı tablo duruyor ve içeriği şu: toplam 130 soru, cevaplama süresi 165 dakika.

• Genel kültür ve genel yetenek: 20 soru. Türkçe, matematik, Atatürk ilkeleri ve inkılap tarihi.
• Yabancı dil: 10 soru. Başvuruda seçilen dil.
• Alan bilgisi: 100 soru. Üç başlık altında: muhasebe, ekonomi ve maliye, hukuk.

Alan bilgisinin alt başlıkları da kitapçıkta sayılıyor. Muhasebe başlığı altında finansal muhasebe, muhasebe standartları, maliyet muhasebesi, mali tablolar analizi ve denetim; hukuk başlığı altında meslek hukuku, iş ve sosyal güvenlik hukuku, vergi hukuku, ticaret hukuku ve borçlar hukuku.

Bu bilgiler yapısal ve son yıllarda değişmemiş. Yine de her dönemin kendi duyurusu esas: soru sayısı ve süre değişebiliyor ve hazırlığa başlamadan önce bakılacak tek kaynak güncel duyuru.

Alt başlıkların kaç soru olduğu yayımlanmıyor

Kitapçık alan bilgisini üç başlığa bölüyor ama her alt dersin kaç soru olduğunu söylemiyor. Bu yüzden burada ders bazlı sayı verilmiyor; verilen şey yapıdan çıkan sıra.

Yapıdan şu çıkıyor: alan bilgisi sınavın en büyük bölümü ve toplamın dörtte üçünden fazlasını oluşturuyor. Muhasebe, alan bilgisinin üç başlığından biri ve bu patikanın tamamı o başlığa hazırlanıyor.

İnternette dolaşan ders bazlı dağılım tahminleri var ama kaynağı belirsiz. Bir sayıya göre plan yapmak yerine, kitapçığın kendi başlıklarına göre plan yapmak daha güvenli.

Süre: soru başına ortalama

130 soru ve 165 dakika, soru başına ortalama bir dakika yirmi saniyeden biraz fazla süre veriyor.

Bu ortalama tek başına yanıltıcı. Dil sorusu ve genel yetenek sorusu bu süreden hızlı çözülüyor; bir maliyet dağıtımı ya da bir sapma hesabı bu sürenin birkaç katını alıyor.

Pratik sonucu şu: hızlı çözülen bölümler, hesap gerektiren bölümlere süre kazandırıyor. Bu yüzden deneme çözerken yalnızca doğru sayısı değil, hangi bölümde ne kadar süre harcandığı da ölçülüyor.

Takılınan bir soruyu işaretleyip geçmek bu aritmetiğin sonucu: bir soruya beş dakika vermek, üç kolay soruyu kaybetmek demek.

Çalışma sırası

Patikanın sırası bir kerelik bir tercih değil, bir bağımlılık zincirinden çıkıyor.

Kayıt mantığı her şeyin altında duruyor: bilanço eşitliği, borç ve alacak, hesap planı. Bu oturmadan dönem sonu işlemleri ezbere dönüyor.

Dönem içi ve dönem sonu işlemleri ikinci basamak. En çok soru buradan geliyor ve mali tablolar da bu kayıtların üstüne kuruluyor.

Mali tablolar üçüncü basamak: dönem sonu düzeltmeleri yapılmış kayıtlardan üretiliyor. Dönem sonunu atlayıp tablolara geçmek, tablo sorularının da yanlış çözülmesine yol açıyor.

Maliyet muhasebesi ve mali analiz dördüncü basamak. İkisi de genel muhasebenin üstüne kuruluyor; maliyet tarafı ayrıca kendi içinde bir sıra taşıyor (unsurlar, dağıtım, yöntemler, sapmalar).

Hukuk ve ekonomi bölümleri muhasebeden bağımsız çalışılabiliyor ve bu bir avantaj: muhasebe konularında tıkandığında o bölümlere geçip ilerleme kaydedilebiliyor.

Kaynak seçimi

Üç tür kaynak var ve üçü ayrı işe yarıyor.

Konu anlatımı. Kavramı kuruyor. Bir kez okunuyor ve sonra tekrar edilmiyor; tekrar sorularla yapılıyor.

Soru bankası. Konu konu çözülüyor. Her konu bitince o konunun soruları çözülüyor, hepsi sona bırakılmıyor: hatanın hangi konudan geldiği ancak böyle ayrışıyor.

Çıkmış sınavlar. Karışık ve süreli çözülüyor. Asıl işlevi soru tipini ve süre baskısını tanıtmak. Son haftaların işi bu.

Mevzuata dayanan bölümlerde kaynağın güncelliği ayrıca önemli: vergi ve meslek hukuku tarafında eski bir kaynak, doğru öğrenilen yanlış bir bilgi üretiyor.

Son haftalar

Son haftalarda yeni konuya başlanmıyor. O haftaların en verimli iki işi var.

Birincisi yanlış defterini yeniden çözmek: sorunun kendisi, verilen cevap, doğru cevap ve hatanın sebebi yazılmış bir defter. Hatalar çoğu zaman aynı birkaç konuda tekrar ediyor.

İkincisi dönem sonu işlemlerini tekrar etmek: her biri iki dönemi birden ilgilendirdiği için en çok karıştırılan konu ve en çok soru çıkan yer.

Deneme çözerken ölçülecekler

Deneme sınavının çıktısı tek bir sayı değil. Dört şey ölçülüyor ve her biri ayrı bir şeyi düzeltiyor.

Doğru sayısı. Genel düzeyi gösteriyor ama nereye çalışılacağını söylemiyor.

Konu bazında dağılım. Hangi konuda kaç yanlış var? Çalışma süresinin nereye ayrılacağını bu söylüyor.

Soru tipi bazında dağılım. Kayıt sorularında mı, kavram sorularında mı, yanlış olanı bulma sorularında mı yanılıyor? Eksik olan beceriyi bu gösteriyor.

Bölüm bazında süre. Hangi bölüm ne kadar sürdü? Süre yönetimini bu düzeltiyor.

Üçüncü ölçü en çok atlanan. Kavram sorularında yanılan kişinin eksiği kayıt pratiği değil, tanımları kendi cümleleriyle yazabilmek; aynı kişi daha fazla kayıt sorusu çözerek bu eksiği kapatamıyor.

Sınav günü

Hazırlığın dışında kalan ama sonucu etkileyen birkaç şey var.

Kitapçık türünün cevap kâğıdına işaretlenmesi zorunlu; işaretlenmediğinde sınav geçersiz sayılıyor. Aynı şekilde kimlik bilgileri ve imza alanları dolduruluyor.

Soru kitapçığının başvurulan alana ait olup olmadığı başta kontrol ediliyor. Yanlış kitapçıkla başlanan sınav sonradan düzeltilemiyor.

Cevaplamaya istenen sorudan başlanabiliyor. Bu, hızlı çözülen bölümden başlayıp hesap gerektiren bölümlere süre bırakmak için kullanılabilen bir serbestlik.

Kitapçığın boş yerleri müsvedde için kullanılabiliyor. Kayıt ve maliyet sorularında hesabı kâğıda yazmak, zihinden yapmaya göre hem daha hızlı hem daha az hatalı oluyor.