Ücret bordrosu nasıl okunur

Ücret bordrosu her ay düzenlenen ve çalışanın o aya ait ücretinin dökümünü gösteren belge. Müşavirin hazırlıyor, ama imzalayan ve ödemeyi yapan sen olduğun için okunabilmesi gerekiyor.

Bordronun bölümleri

Bordro üç bölümde okunuyor ve sıra önemli.

Üst bölüm: tabanlar. Çalışılan gün sayısı, varsa eksik gün ve sebebi, brüt ücret, ek ödemeler. Bu satırlar sonraki her şeyin dayanağı.

Orta bölüm: kesintiler. Sigorta primi işçi payı, işsizlik sigortası işçi payı, gelir vergisi, damga vergisi. Her biri kendi tabanı üzerinden hesaplanıyor ve tabanlar aynı değil.

Alt bölüm: sonuçlar. Net ödenecek tutar ve ayrıca işveren payları.

Eline bordro aldığında bakılacak yer alt bölüm değil üst bölüm. Net tutar bir sonuç; yanlışsa sebebi yukarıda duruyor.

Brütten nete giden yol

Mantık şu sırayla işliyor.

Brüt ücret belirleniyor. Üzerine varsa ek ödemeler ekleniyor: fazla çalışma, prim, ikramiye, yol ve yemek yardımı.

Ek ödemelerin bir kısmı sigorta primine, bir kısmı vergiye farklı giriyor. Bazı yardımlar belirli sınırlara kadar prime esas kazanca dâhil edilmiyor, bazıları vergiden istisna tutuluyor. Bu yüzden ek ödemelerin ayrı satırlarda durması önemli: tek kalemde toplandığında hangi tabana ne kadar gireceği hesaplanamıyor.

Sonra kesintiler iniyor. Sigorta primi ve işsizlik sigortası, prime esas kazanç üzerinden; gelir vergisi, vergi matrahı üzerinden; damga vergisi ise brüt ödeme üzerinden.

Kalan tutar net ücret ve çalışanın hesabına geçecek para bu.

Oranlar ve sınırlar burada yazılmıyor, çünkü her yıl güncelleniyor. Hesabın kendisini çalışan maliyeti aracı güncel değerlerle yapıyor.

İşveren payları bordronun altında

Bordronun alt kısmında, çalışana ödenmeyen ama işletmenin ödediği tutarlar duruyor: sigorta primi işveren payı ve işsizlik sigortası işveren payı.

Bu tutarlar net ücretin içinde değil, üzerine ekleniyor. İşletmeye maliyet brüt ücret artı işveren payları toplamı oluyor.

Bir çalışanı bütçelerken net ücretle hesap yapmak bu yüzden yanıltıcı: gerçek maliyet net ücretten belirgin biçimde yüksek çıkıyor ve aradaki fark aylık bir kalem olarak sürekli tekrar ediyor.

Vergi matrahı ay ay büyüyor

Bordroda ilk bakışta tuhaf görünen bir durum var: aynı ücretle çalışan bir kişinin net ücreti yıl içinde düşebiliyor.

Sebebi gelir vergisinin dilimli yapısı. Yıl içinde kazanılan ücret kümülatif olarak izleniyor ve belirli bir toplamı aştığında üst dilimden vergilendirilmeye başlıyor. Brüt aynı kalsa da vergi artıyor, net düşüyor.

Bunu bilmemek çalışanla aranda gereksiz bir tartışma doğuruyor: kimse ücretini düşürmedi, dilim değişti. Net ücret üzerinden anlaşma yapılmışsa yük işverene geçiyor, çünkü neti sabit tutmak brütü yükseltmek anlamına geliyor.

Anlaşmanın brüt mü net mi olduğunun baştan yazıya geçmesi bu yüzden önemli.

Bordro bir belge, hesap tablosu değil

Bordronun imzalanması ve saklanması gerekiyor. Ücretin bordroda yazan tutarla ve zamanında ödendiğini gösteren şey ise banka kaydı.

Belirli ölçütleri aşan işyerlerinde ücretin bankadan ödenmesi zorunlu; diğerlerinde de pratik olarak gerekli. Elden ödenen ücret ispatsız kalıyor ve ispat yükü işverende.

İşleyen düzen şu: bordro her ay düzenleniyor, imzalanıyor, ödeme bankadan yapılıyor ve ödeme tutarı bordrodaki net tutarla birebir tutuyor. Üçü arasındaki küçük farklar bile, bir uyuşmazlıkta açıklanması gereken noktalar hâline geliyor.

Yol ve yemek yardımı: iki ayrı taban

Ek ödemelerin bordroda ayrı satırlarda durmasının en net örneği yol ve yemek yardımı.

İkisi de belirli sınırlara kadar prime esas kazanca dâhil edilmiyor ve bazı koşullarda vergiden de istisna tutuluyor. Ama sınır aşıldığında aşan kısım normal ücret gibi işlem görüyor.

Yardımın veriliş biçimi de sonucu değiştiriyor. İşyerinde yemek verilmesi, yemek kartı yüklenmesi ve nakit ödeme farklı sonuçlar doğuruyor. Aynı tutar, veriliş biçimine göre farklı vergi ve prim yükü taşıyor.

Bu yüzden karar verilmeden önce sorulması gereken soru şu: bu yardımı hangi biçimde verirsem çalışanın eline en çok para geçer ve işletmeye en az maliyet olur? Cevap sayılarla değişiyor ve çalışan maliyeti aracı karşılaştırmayı güncel değerlerle yapıyor.

Avans ve kesintiler

Çalışana ay içinde avans verilmesi yaygın. Bordroda bu tutar bir kesinti satırı olarak görünüyor ve net ödenecek tutardan düşülüyor.

Avansın kayıtlı olması gerekiyor: ne zaman, ne kadar verildi ve hangi aydan kesilecek. Kayıtsız verilen avans ay sonunda hatırlanmıyor ve çalışan iki kez ödeme almış oluyor.

Aynı düzen icra kesintileri, sendika aidatı ve benzeri yasal kesintiler için de geçerli. Hepsi bordroda ayrı satırda, dayanağıyla birlikte duruyor.